توضیحات
تغذیه سالمندان نقش بسزایی در سلامت این افراد دارد. افزایش تدریجی سن، روند تغییرات فیزیولوژیکی و بروز برخی از مشکلات مانند اختلالات قلبی عروقی ، فشار خون بالا ، پوکی استخوان ، تحلیل رفتن قدرت عضلات بدن در دوران سالمندی این امر را ضروری میکند ، که به مسائل تغذیهای و مشکلات مربوط به آن نگاه ویژهای شود.چرا که در سالمندان تغذیه فرد دستخوش تغییرات بسیاری میشود. علل اهمیت تغذیه سالمندان از علل مؤثر در بروز مشکلات تغذیهای سالمندان ، میتوان به مشکلات جسمی ، روانی و اقتصادی اشاره کرد. با توجه به اینکه اغلب سالمندان تنها زندگی میکنند ، ممکن است بدلیل نداشتن حوصله برای خرید ، ابتلا به بیماری های مزمن عضلاتی اسکلتی ، دیسک کمر ، آرتروز زانو ، افسردگی و... و حتی کاهش توان مالی ، توجه خاصی به تهیه مواد غذایی سالم و پختوپز نداشته باشند. درنتیجه از منابع غذایی محدودی استفاده میکنند ، که آنها را با کمبود انواع املاح و ویتامین ها روبرو میکند. بروز این عارضه در سالمندانی هم که مبتلا به بیماریهایی از قبیل بیماری های قلبی عروقی ، فشار خون و دیابت هستند ، بدلیل محدودیتهای تغذیه ای میتواند موجب تشدید بیماری شده و وضعیت فرد را بدتر کند ، بههمین دلیل ضروری است که به این گروه از افراد آموزشهای لازم داده شود ، تا غذاهای آسان و در دسترس ، اما مغذی را در برنامه غذایی خود بگنجانند. زیرا تجویز رژیمهای گسترده و و متنوع یا مواد غذایی خاص عموماً برای این افراد کارایی ندارد. رژیم غذایی برای این افراد باید بهگونهای ارائه شود که تهیه مواد اولیه آن آسان باشد. بهعنوان مثال اگر سالمندی توانایی خرید گوشت را ندارد ، بداند که چگونه باید معادل گیاهی آن را مصرف کند. سوءتغذیه در سالمند باعث خستگی ، افسردگی ، تضعیف سیستم ایمنی کمخونی ، اختلالات گوارشی ، ریه و مشکلات قلبی و پوستی میشود. دوران کهنسالی و افت عملکرد بدن با سالمند شدن ، عملکرد دستگاههای مختلف بدن کاهش مییابد. دستگاه گوارش هم از این امر مستثنی نیست. درنتیجه میزان هضم و جذب مواد غذایی در بدن کاهش پیدا میکند ، همچنین با توجه به این مسئله که توان مالی سالمندان بازنشسته نسبتبه سایر افراد جامعه کمتر است ، ممکن است ، این افراد نتوانند تمامی گروههای غذایی را مصرف کنند. بسیاری از سالمندان در این سن ممکن است ، بدلیل پوسیدگی و خرابی دندان یا داشتن دندان مصنوعی ، مشکل در جویدن و بلع غذا داشته باشند ، که این مسئله باعث عوارض گوارشی بیشتر ازجمله اختلال در هضم و جذب مکانیکی میشود. بههمین دلیل باید آنها غذاهایی با بافت نرم مثل انواع پوره و سوپ بخورند تا عملکرد هضم مکانیکی بهصورت کامل انجام شود. سالمندی و تغییر ترکیب در بدن در سالمندی با تغییرات حسی مانند کاهش حس بینایی و چشایی بویایی ، شنوایی و تغییر در اجزای بدن مثل کاهش توده عضلانی و متابولیسم بدن ، اختلال در سیستم ایمنی تنفسی ، قلبی عروقی و گوارشی مواجه هستیم. این تغییرات از سن ۳۰ سالگی بهصورت آرام و ملایم آغاز میشود و برای روشن شدن موضوع باید بدانیم که پساز سی سالگی بهصورت میانگین کلی دستگاه بدن سالانه یک درصد کاهش عملکرد خواهند داشت ، که این تغییرات توده بدنی سالمند را مستعد بیماری میکند. با کاهش بافت ماهیچهای در بدن سالمندان ، بافت چربی افزایش مییابد ، بههمین خاطر با اینکه وزن سالمند تغییری نداشته ، اما بهظاهر چاق بهنظر میرسد. این وزن اضافه بیشتر بهخاطر تجمع توده چربی است. تغذیه سالمندان و کاهش نیاز به انرژی با توجه به کاهش فعالیت جسمانی از یکسو و کاهش توده عضلانی و افزایش توده چربی ازسوییدیگر ، بدن به کالری کمتری نسبت به گذشته احتیاج دارد. با افزایش سن نیز هر دهه عمری که میگذرد ، سه درصد از انرژی مورد نیاز بدن کاسته میشود. مثلاً انرژی مورد نیاز یک فرد ۶۰ ساله نسبتبه فرد ۳۰ ساله حدود ۱۰ درصد کمتر است. درواقع از سی سالگی به بعد باید به ازای هر سال افزایشی سن ، ده کالری از انرژی بدن دریافتی بدن کم شود. تغذیه سالمندان و کاهش آستانه بویایی و چشایی با بالا رفتن سن ، حواس پنجگانه بشر بهخصوص حس بویایی و چشایی کاهش پیدا میکند. این کاهش میتواند بدلیل کمتر شدن پرزهای چشایی و عصب بویایی یا بیماریهایی مثل آلزایمر یا مصرف برخی داروها و مداخلات جراحی و عوامل محیطی باشد. این اختلال بویایی و چشایی منجر میشود ، که سالمند بیشتر از چاشنی در غذا استفاده کند. مثلاً نمک زیادی در غذای خود بریزید یا از شیرینی بیشتری استفاده کند. درضمن اغلب سالمندان بدلیل اینکه دیگر طعم غذا برایش مثل سابق نیست و ترشحات بزاقی هم کاهش پیدا کرده ، بیاشتها و نسبتبه خوردن غذا بیمیل میشوند. تغذیه سالمندان کم آبی و یبوست در دوره سالمندی ، سالمندان بهطور طبیعی مستعد به کم آبی هستند ، زیرا در این دوره بدن برخی از توانایی خود را برای تنظیم سطح مایعات از دست میداد ، از طرف دیگر فرد کمتر احساس تشنگی میکند. بنابراین باید نوشیدن جرعه جرعه آب را به سالمندان یادآور شد. با نوشیدن آب به مقدار کافی احتمال ابتدا به عفونت ادراری و یبوست تا حد قابلقبولی کاسته میشود. البته یبوست میتواند بدلیل مختلف از قبیل بیتحرکی ، عدم نوشیدن کافی مایعات ، استفاده محدود از غذاهای حاوی فیبر ، استفاده مداوم از مسهل ها و مصرف برخی داروها ایجاد شود. استفاده از نان سبوسدار ، میوه و سبزیها ، خوردن آلوی خشک و انجیر ، نوشیدن مایعات فراوان و در صورت امکان تحرک ، میتواند در رفع یبوست کمککننده باشد. یک راهنما برای تغذیه سالمندان : عدم تعادل بین مواد دریافتی و مواد مصرفی ممکن است ، سبب فقر غذایی و ذخیره آن بهصورت چربی میشود. سالمندان که اصول تغذیه را بهطور صحیح رعایت میکنند ، کمتر در معرض خطر ابتلا به انواع بیماری از قبیل تصلب شرایین ، دیابت نوع ۲ ، پوکی استخوان ، فشار خون و سرطان هستند و این خود بهتدریج منجر به بهبود کیفیت زندگی آنها خواهد شد. البته هر فردی سالمند با توجه به بیماری ها و محدودیتهای غذایی خود در این دوره ، میبایست از یک رژیم غذایی خاص پیروی کند. اما در عین حال توجه به چند توصیه تغذیه سالمندان ، کاربردی در این افراد خالی از لطف نیست. کاهش مصرف نمک ، بهمنظور جلوگیری از احتباس آب و فشار خون. کاهش مصرف چربی های مضر ، در رژیم غذایی استفاده از روغن زیتون و کانولا و سایر چربی های غیراشباع بهجای روغنهای مضر و اشباع برای حفظ سطح نرمال کلسترول خون. مصرف بیشتر کلسیم و ویتامین دی برای سلامت استخوانها خوردن غذاهای غنی از فیبر برای جلوگیری از یبوست و ابتلا به برخی از سرطانها. استفاده صحیح و دقیق از مواد معدنی و ویتامینهای توصیه شده. نوشیدن هشت لیوان یا بیشتر آب در طول روز کاهش قند مصرفی و استفاده کمتر از غذاهای پرکالری نظیر شیرینی ، شکر ، آبنبات و کیک خامهای. استفاده از غذاهای مغذی که بهآسانی قابل جویدن است. مصرف میوه البته خود میوه نه آب میوه ، سبزی ها برای تأمین فیبر و ویتامینهای مورد نیاز بدن .